Süs Bitkileri Sektör Raporu

SÜS BİTKİLERİ SEKTÖRÜ SINIFLANDIRMASI      

Süs bitkileri sektörü, bitkisel üretim içinde önemli bir yere sahip olan ve ekonomiye büyük katma  sağlayan etkili bir sektör olarak kabul edilmektedir. Ülkemiz çok çeşitli ekolojik bölgeye sahip olup, iklim ve toprak özellikleri bakımından süs bitkileri yetiştiriciliğine son derece uygundur ve aynı zamanda bir çok süs bitkisinin gen kaynağıdır.

Süs bitkileri, yaygın olarak kullanım amaçlarına göre sınıflandırılmaktadır.

Kesme Çiçekler     

Kesme çiçek amaçlı yetiştiricilik ve yetiştirilen türleri içermektedir.

İç Mekan (Saksılı) Süs Bitkileri

İç mekanda kullanılmak üzere saksı ve kaplarda yetiştirilerek pazarlanan bitki tür ve çeşitlerini kapsamaktadır.

Dış Mekan Süs (Tasarım) Bitkileri

Dış mekanda peyzaj uygulamalarında kullanılmak üzere üretilip pazarlanan tür ve çeşitleri içermekte, süs ağaç ve ağaççıkları, mevsimlik tek ve çok yıllık çiçekler, yer örtücü olarak kullanılan diğer türler ve süs çimleri bu sınıf içinde değerlendirilmektedir.

Çiçek Soğanları

Bu sınıf ülkemiz gerçeklerinden doğmuş, ihraç edilmek üzere doğadan toplanan ve/veya kültür koşullarında üretimi yapılan doğal soğanlı, yumrulu ve rizomlu bitki türlerini (geofitleri) kapsamaktadır 

Armonize sisteme göre, kağıt ve kağıt ürünleri Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon Kodları (GTİP) aşağıda verilmektedir.

GTİP NO                   ÜRÜN TANIMI

0601                          ÇİÇEK SOĞANLARI

0602                          CANLI BİTKİLER                                       

0603                          KESME ÇİÇEKLER

0604                          YOSUNLAR VE AĞAÇ DALLARI

DÜNYADA SÜS BİTKİLERİ SEKTÖRÜ

Dünya üzerinde 50’den fazla ülkede süs bitkileri üretimi yapıldığı bilinmektedir. Dünyada toplam süs bitkileri üretim alanları 2009 yılı itibariyle 1.512.221 hektardır. Üretim yapılan önemli bölgeler alan büyüklüklerine göre Asya, Kuzey ve Güney Amerika, Avrupa, Afrika ve Orta Doğu’dur.

Asya

Asya ülkeleri Dünya kesme çiçek üretim alanlarının % 64’üne sahip olup; en önemli üreticileri Çin ve Hindistan’dır. Çin, dünya kesme çiçek üretim alanlarının % 54’üne sahiptir; tek başına dünya üretiminin % 11’ini sağlamaktadır.

Japonya da çiçekler ve saksı bitkilerinde önemli bir üretici ülkedir. Ancak iç pazara yönelik üretim yapmaktadır. Japonya’da yaklaşık 18.000 ha alanda çiçek, 2.000 ha alanda saksı bitkileri üretimi yapılmaktadır. Asya pazarında Tayland, Malezya gibi ülkelerde de üretim artmaktadır. Özellikle Japonya pazarına yönelik üretim vardır. Güney Kore, Tayland ve Tayvan’ın üretiminde orkide gibi kesme çiçekler ağırlıklıdır.

Hindistan’da süs bitkileri sektörü oldukça önemli bir sektör konumuna gelmiştir. Hindistan'ın bazı özellikleri süs bitkileri üretimi için oldukça elverişlidir. Yeterli güneş ışığı, yüksek sıcaklık, iyi toprak kalitesi, su kaynakları, düşük işçilik ve yatırım ücretleri avantajlarına sahip olan ülkenin kalite standartları henüz Avrupa ve Asya pazarlarının gereksinim duyduğu yüksek standartları karşılayamayacak kadar düşüktür. İhracat yüksek taşıma ücretleri ve Avrupa’nın yüksek gümrükleriyle ve havaalanındaki yetersiz soğutma alanları nedeniyle yaygın değildir.

Avrupa

Avrupa Birliği, dünya üzerinde hektar (ha) başına verimliliğin en fazla olduğu bölgedir. Avrupa Birliği ülkeleri, dünya kesme çiçek üretim alanlarının %11’ine sahip olup; dünya üretim değeri içerisinde  % 38’lik bir paya sahiptir. En önemli üretici ülkeler; Hollanda, İtalya, Almanya, Birleşik Krallık ve İspanya’dır. Avrupa Birliği ülkelerinde üretim alanları ve üreticilerin sayıları giderek azalmaktadır. Buna karşın üretim miktarı kesme çiçeklerde değişmezken, canlı bitkiler ve soğanlarda artmaktadır. Toplam üretim miktarının değişmemesi üretimde sağlanan verimlilik artışının göstergesidir.

Orta Amerika

Orta Amerika’da; Meksika, Kolombiya, Ekvador; Güney Amerika’da ise Brezilya önemli üretici ülkelerdir. Bu ülkelerin iklim şartlarının elverişli olması, arazi ve işçilik maliyetlerinin düşük olması gibi üretim avantajları bulunmaktadır. Latin Amerika ülkeleri uygun iklim şartları, yabancı yatırımlar ve bilgi sayesinde hem Amerika hem Avrupa pazarı için önemli bir ihracatçı bölge haline gelmiştir. Bu bölgenin süs bitkileri üretiminde sahip olduğu avantajların başında iklimsel koşullar, ucuz arazi ve ucuz işgücü ve Kuzey Amerika pazarına yakınlık gelmektedir. Son yıllarda bu ülkelere süs bitkileri üretimi üzerine Avrupalılar tarafından yabancı yatırımlar yapılmıştır.

Afrika

Afrika ülkelerinde ekonominin tarıma dayalı olması, uygun iklim koşulları ve ucuz işçilik gibi avantajlar süs bitkileri üretiminin gelişmesine neden olmuştur. Afrika’da; Kenya, Tanzanya, Zimbabve, Uganda,Zambia, Etiyopya gibi ülkeler önemli üreticilerdir.

Afrika’da kesme çiçek üretimi yapan geleneksel aile tarlaları çok azdır. Üretim alanları profesyonel şirketler tarafından işlenmekte olup, yabancı yatırımcıların sahip olduğu büyük ölçekli fidanlıklardan oluşmaktadır. Büyük üretim yerlerinde çalışan işçi sayısı binlerce kişiye ulaşmaktadır. Bu tarlaların yöneticileri genellikle İngiltere, Hollanda, Almanya veya İsrail’den gelen yöneticilerdir. Üretim özellikle Avrupa pazarına ihracat amacıyla yapılmaktadır. 

Afrika’da çiçek üretimi yıllık ortalama % 10’un üzerinde bir artış oranına sahiptir. Afrika menşeli çiçeklerin Avrupa  süpermarketlerinde giderek artan payı da üretim ve lojistik konularındaki büyük gelişimin göstergesidir. Kaliteyi arttırmak, çeşitliliği sağlamak ve sosyal standartları uygulamak için sektörde çok yoğun çaba harcanmaktadır.

Afrika çiçek endüstrisi Avrupa pazarına odaklanmış durumdadır. Afrika’da üretilen çiçeklerin % 90’ının Avrupa’da satıldığı tahmin edilmektedir. Afrika kökenli kesme çiçeklerin 2/3’ü Hollanda mezatları (VBA, Flora Holland, TFA) aracılığıyla satılmaktadır. Kalite ve fiyat özellikleri açısından birçok ürün süpermarket kanalları aracılığıyla satılmak üzere gönderilmektedir.

Tablo: Dünya Süs Bitkileri Üretim Alanları ve Üretim Değeri (2009) 

ÜRETİM ALANI (ha)

KITA

Kesme Çiçek ve Saksılı Bitkiler

Fidanlıklar

 

Çiçek Soğanları

Toplam

 

Yüzde (%)

Avrupa

48.705

99.970

30.328

179.003

11

Orta Doğu

4.026

1.968

54

6.048

0,3

Afrika

7.604

 

 

7.604

0,5

Asya-Pasifik

523.829

44.2920

5.363

972.112

64

Kuzey ve Güney Amerika

118.219

226.763

2.472

347.454

22

TOPLAM

702383

771.621

38.217

1.512.221

100

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ÜRETİM DEĞERİ (Milyon Avro)

 

 

Kesme Çiçek ve Saksılı Bitkiler

Fidanlıklar

Çiçek Soğanları

Toplam

Yüzde (%)

Avrupa

10.843

5.581

573,5

16.997,5

38

Orta Doğu 

220

3.962

8

4.190

9

Afrika

634

 

 

634

1,4

Asya-Pasifik

7.608

 

102,27

7.710,27

17

Kuzey ve Güney Amerika

6.891

8.107

 

14998

33

TOPLAM

26.196

17.650

683,77

44.529,77

100

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kaynak: AIPH International Statistical Yearbook 2010

TÜRKİYE’DE  SÜS BİTKİLERİ SEKTÖRÜ                

1- TÜRKİYE’NİN  SÜS BİTKİLERİ ÜRETİMİ             

Türkiye, süs bitkileri yetiştiriciliğinde uygun iklimsel ve coğrafi koşulları, pazar ülkelere yakınlığı ve ucuz işgücüne sahip olması gibi nedenlerle önemli avantajlara sahiptir.

Türkiye’de ticari anlamda kesme çiçek üretimi,  1940’lı yıllarda İstanbul ve çevresinde başlamış, daha sonra Yalova da önemli bir üretim merkezi konumuna gelmiştir. 1985 yılından itibaren Antalya’dan yapılmaya başlayan kesme çiçek ihracatı, çiçek üretim alanlarını bu bölgede hızla artırmıştır. İhracata yönelik üretimin dolaylı yollarla teşvik edilmesi ve bitki materyali ithaline getirilen kolaylıklar, kesme çiçek üretim alanı ve miktarında önemli artışların ortaya çıkmasını sağlamıştır.

Türkiye’de 2009 yılında toplam 3.359 ha. alanda süs bitkileri üretimi yapılmaktadır. Üretim alanlarının yıllara göre değişimi aşağıdaki tabloda verilmiştir. 2000-2001 sezonunda toplam 1.392 ha olan süs bitkileri üretim alanı, 2008-2009 sezonunda 3.359 hektara yükselmiştir.

Tablo : Türkiye Süs Bitkileri Üretim Alanları (da)

ÜRETİM ALANI (da)

Ürün Grubu

1999-

2000

2000-

2001

2001-

2002

2002-

2003

2003-

2004

2004-

2005

2005-

2006

2006-

2007

2007-

2008

2008-

2009

Kesme Çiçek

8.545

7.582

10.365

11.456

11.988

12.203

12.048 

12.639 

13.111

12.126 

İç ve Dış Mekan

Bitkileri

6.457

6.224

8.028

9.760

12.664

8.787

11.106 

12.832 

 11.332

 20.814

Yabani Soğanlı,

Rizomlu Bitkiler

130

118

193

510

543

218

478 

479 

 414

 649

Toplam

15.132

13.924

18.586

21.726

25.195

21.209

23.632 

25.950 

 24.857

 33.590

Kaynak: T.C.  Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı

2009 yılı verilerine göre Türkiye süs bitkileri üretiminin % 62’sini iç ve dış mekan bitkileri, % 36’sını kesme çiçekler, % 2’sini doğal çiçek soğanları oluşturmaktadır.

Tablo : Türkiye Süs Bitkileri Üretim Alanları (ha)

 SÜS BİTKİLERİ ÜRETİM ALANLARI (2008-2009)

ÜRÜN GRUPLARI

Cam Sera

Plastik Sera

Açık Alan

Toplam

%

Dış Mekan Bitkileri

6

98

1.863

1.968

59

Kesme Çiçekler

47

890

274

1.212

36

İç Mekan Bitkileri

5

102

5

113

3

Çiçek Soğanları

0

9

55

64

2

TOPLAM

58

1.101

2.199

3.359

100

Kaynak: T.C.  Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı

Türkiye’de 28 ilde süs bitkileri üretimi yapılmaktadır. Üretimin en fazla yapıldığı iller sırasıyla İzmir, Sakarya, Antalya, Yalova, Bursa ve Isparta’dır.

Antalya ve İzmir kesme çiçek üretiminde en önemli illerdir. Marmara ve Ege Bölgesinde (İstanbul, Yalova, İzmir, Aydın) yapılan kesme çiçek üretimi genellikle iç pazara yöneliktir. Antalya bölgesinde ise çoğunluğu seralarda olmak üzere yüksek kaliteli ve ihracata yönelik üretim yapılmaktadır.

Sakarya, Yalova, İstanbul, Adana, Osmaniye iç ve dış  mekan bitkileri üretiminde önemli yere sahiptir. Sakarya bölgesi de istatistiklerden görülmeyen ama son 5 yıldır çok önemli dış mekan süs bitkileri üretimi yapılan bir bölgedir. Bu bölgede üretimin ihracata yönelik konumlandırıldığı 500 hektara yakın üretim alanı bulunmaktadır. Özellikle Sakarya merkez olmak üzere Arifiye, Sapanca, Pamukova ilçelerinde yoğun üretim alanları görülmektedir.

Tablo : İllere Göre Süs Bitkileri Üretimi 2009

İLLER

ÜRETİM ALANI (da)

PAY (%)

İzmir

                8.016    

24

Sakarya

                7.034    

21

Antalya

                5.058    

15

Yalova

                4.541    

14

Bursa

                3.220    

10

Isparta

                1.522    

5

Kocaeli

                   946    

3

Balıkesir

                   468    

1

Samsun

                   425    

1

Adana  

                   422    

1

Diğer

                1.938    

6

TOPLAM

               33.590    

100

Kaynak: T.C.  Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı

Türkiye süs bitkileri üretimi itibariyle dünya üretiminde yaklaşık binde 7’lik bir paya sahiptir.  

Kesme Çiçekler  

2009 yılında Türkiye’de toplam 1.212 ha alanda kesme çiçek üretimi yapılmaktadır. Örtüaltı alan üretim alanının üçte ikisini oluşturmaktadır. Seralarda yapılan üretimin büyük çoğunluğu ihracata yöneliktir. Ülkemizde kesme çiçek üretimi Marmara, Ege ve Akdeniz Bölgelerinde yer alan mikroklimatik alanlarda yoğunlaşmaktadır. Ayrıca kıyı bölgelerinden içerde yayla kesimlerinde yaz aylarında yüksek kaliteli karanfil ağırlıklı üretim de yapılmaktadır. Bu sayede yılın 10 ayı karanfil üretilebilmektedir.

Kesme çiçek üretiminde, türler itibariyle karanfil, gül ve gerbera önde gelmektedir. Bunların toplam kesme çiçek üretim alanlarından aldığı pay sırasıyla % 63, % 15 ve % 10’dur. 

Kesme çiçek üretimi yapısal özellikleri açısından, işçilik yoğun bir tarımsal üretim biçimidir ve az yatırımla çok istihdam yaratan bir alandır. Özellikle iç tüketime yönelik üretim yapan işletmeler büyük ölçüde aile işletmeleri olup, aile bireylerine iş yaratmaktadır.

2- TÜRKİYE’NİN  SÜS BİTKİLERİ İHRACATI

Türkiye süs bitkileri ihracatındaki ana ürün grupları canlı bitkiler (iç ve dış mekan bitkileri,  fideler, fidanlar), kesme çiçekler, çiçek soğanları, yosunlar ve ağaç dallarıdır.

Türkie’den süs bitkileri ihracatı 20 yıl önce başlamıştır ve her yıl düzenli gelişim göstermektedir. Türkiye’nin süs bitkileri ihracatının yıllar itibariyle gelişimi aşağıdaki tabloda verilmektedir.

Tablo: Türkiye Süs Bitkileri İhracatı

YILLAR

DEĞER  (1.000 Dolar)

2000

12.956

2001

14.282

2002

22.299

2003

31.485

2004

37.748

2005

36.229

2006

40.522

2007

46.447

2008

45.524

2009

49.150

2010

56.189

Kaynak: T. C. Ekonomi Bakanlığı

Grafik: Türkiye’nin Süs Bitkileri İhracatının Gelişimi

2010 yılı ihracat rakamlarına göre Türkiye süs bitkileri ihracatının % 47’sini kesme çiçekler oluşturmaktadır. Kesme çiçekleri sırasıyla  canlı bitkiler (% 39), yosun ve ağaç dalları (% 11)  ve çiçek soğanları ( %3) izlemektedir.

Tablo: Türkiye’nin Süs Bitkileri İhracatı

 ÜRÜN GRUBU

 DEĞER (1.000 DOLAR)

 PAY

ÇİÇEK SOĞANLARI

1.813

3%

CANLI BİTKİLER

21.774

39%

KESME ÇİÇEKLER

26.664

47%

YOSUN VE AĞAÇ DALLARI

5.938

11%

TOPLAM

56.189

100%

Kaynak: T. C. Ekonomi Bakanlığı

Süs bitkileri ihracatında en önemli mal grubu kesme çiçeklerdir. Kesme çiçeklerde, son yıllarda yayla bölgesinde başlayan ihracata yönelik üretim sayesinde yıl boyu yüksek kaliteli çiçek ihracatı yapılmasına olanak sağlanmaktadır. Karanfil, gerbera, krizantem, gypsophila, solidago, lilium, lisianthus, ranunculus, anemone ve değişik türlerde yeşilliklerden oluşan kesme çiçekler toplam süs bitkileri ihracatının % 47’sini oluşturmaktadır. Son yıllarda süs bitkileri çelik ve köklü fideleri ile çelenk, yeşillik ve hazır buket üretim ve ihracatı da gelişmektedir.

Yosunlar ve ağaç dalları grubunda yer alan çelenklerin ihracatında da artış görülmektedir. Noel dönemlerine yönelik yeşilliklerden oluşan çelenk yapımı yeni bir tür olarak üretilmeye ve ihraç edilmeye başlanmıştır. Çelenk ihracatında önemli pazarlarımız Hollanda ve Almanya’dır.

Türk ihracatçıları Türkiye’nin coğrafi konumu ve büyük tüketim merkezlerine yakınlığının avantajını kullanmaktadır.  Türk çiçekleri dünya üzerinde 55’ten fazla ülkeye ihraç edilmektedir.

Son yıllarda Canlı bitkiler grubunda yer alan süs bitkileri çelik ve köklü fideleri, dış mekan –peyzaj bitkileri ihracatı da yurtdışı müteahhitlik hizmetlerindeki gelişmelere paralel olarak artmaya devam etmektedir.  Türkiye’deki süs bitkileri sektöründe yatırım kararı veren firmalar için modern, bilgisayar kontrollü ve her türlü donanıma sahip yüksek teknolojili seralarda üretim yapılabilecek bir ortam mevcuttur.

Tablo: Türkiye Süs Bitkileri ihracatı  (2010)

ÜLKELER

DEĞER   ( 1.000 USD)

İNGİLTERE

9.929

HOLLANDA

8.837

ALMANYA

7.197

TURKMENİSTAN

5.980

RUSYA.

3.761

AZERBAYCAN

3.495

IRAK

3.404

ROMANYA

                             3.383

UKRAYNA

3.247

K.K.T.C.

1.129

TOPLAM

56.189

Kaynak: T. C. Ekonomi Bakanlığı

Türkiye’de süs bitkileri sektörü % 95 oranında yüksek katma değer ve yüksek istihdam yaratan bir sektördür. Sektörün sadece ihracat kısmında 25 bin kişi istihdam edilmekte olup, sektördeki dolaylı istihdam ise yaklaşık 300.000 kişidir. Sektör ülkedeki sosyal yapıya da yeni iş alanlarının yaratılması ve istihdam edilen kesimlere barınma ve eğitim imkanları sağlanması ile katkı sağlamaktadır.

Süs Bitkileri Sektör Raporunu PDF formatında İndirmek İçin Lütfen Tıklayınız